Identiteitsontwikkeling van docenten  0

In haar dissertatie beschrijft Van Lankveld vier studies naar de identiteitsontwikkeling van docenten in de medische discipline. Deze academici hebben naast hun docenttaken ook onderzoekstaken en klinische taken. Ze werken zogezegd in verschillende werelden, wat kansen oplevert, maar ook uitdagingen. 

De bestudering  van de ontwikkeling van docentidentiteit in deze context levert nieuwe inzichten op die niet alleen toepasbaar zijn in het medische domein, maar ook in andere domeinen waar academici in meerdere praktijken functioneren. Doordat een directe relatie gelegd wordt met professionaliseringsactiviteiten zijn de studies gepresenteerd in dit proefschrift ook relevant voor de activiteiten die ontwikkeld worden bij de afdeling Hoger Onderwijs van het ICLON. Zowel trainingen voor docenten als docentcommunities dragen ieder op hun eigen manier bij aan de ontwikkeling van de professionele identiteit van docenten in het hoger onderwijs. In deze bespreking wil ik enkele aspecten van de gepresenteerde studies bespreken en nader toelichten op welke manier deze relevant zijn voor de training van docenten in het hoger onderwijs.

 

Docentidentiteit

Een aanname bij de studies in dit proefschrift is dat het beeld dat docenten van zichzelf hebben als onderwijsgever een belangrijke bron is voor de keuzes die ze maken. Deze aanname wordt ondersteund door meerdere studies naar docentidentiteit en geeft de relevantie weer van het bestuderen van identiteitsontwikkeling bij docenten. Als we beter begrijpen hoe docenten zichzelf beschouwen, kunnen we mogelijk beter begrijpen hoe docenten functioneren en ze beter ondersteunen bij hun professionele ontwikkeling. In de studies combineert Van Lankveld twee perspectieven op docentidentiteit; een dialogisch perspectief en een socio-cultureel perspectief. Vanuit het dialogisch perspectief wordt identiteit gezien als een combinatie van meerdere ik-posities die in een (zelf-)dialogische relatie tot elkaar staan. Iedereen heeft een continue zelf-dialoog tussen de verschillende ik-posities. Het socio-culturele perspectief beschouwt identiteit als geconstrueerd in een sociaal, dynamisch systeem. De identiteit van een persoon wordt gevormd in acties ondernomen in verschillende praktijken. Beide perspectieven vullen elkaar aan.

 

Communities van docenten

Uit een systematische literatuurverkenning bleken vijf psychologische processen betrokken te zijn bij de ontwikkeling van een docentidentiteit; ervaren van waardering, verbondenheid, competentie, betrokkenheid, en voorstelling van een carrière in het onderwijs. De directe werkomgeving heeft een sterke impact op deze processen. De werkomgeving kan aan de ene kant negatieve effecten compenseren als ook versterken. Over het algemeen heeft het lidmaatschap van een sterke ‘community’ van docenten positieve effecten op al de vijf processen die van invloed zijn op de identiteitsontwikkeling van docenten. Uit één van de studies blijkt dat communities van docenten vooral het gevoel van betrokkenheid versterken. Maar ook formele didactische trainingen geven docenten een positiever beeld van hun docentrol en maken dat de  onderwijskwaliteiten van docenten beter door anderen worden herkend. Dus zowel informele als formele docentprofessionaliseringsactiviteiten hebben een eigen positieve functie bij het ondersteunen van docenten in het hoger onderwijs.

 

Effectieve docent professionaliseringsactiviteiten

Verder trekt Van Lankveld de conclusie dat de ontwikkeling van een docentidentiteit bij academici in het medische domein wordt belemmerd door hun beleving van de negatieve verhalen over onderwijs. De status van onderwijs is aan de universiteit lager dan de status van onderzoek of klinisch werk. Dit weerklinkt in de identiteitsnarratieven die docenten vertellen. Er ontstaat een dissonantie tussen de eigen docentidentiteit en de collectieve verhalen. Docenten gaan op verschillende manier om met deze identiteitsdissonantie. Zo kunnen docenten hun eigen identiteitsnarratieven bijstellen of de collectieve verhalen herinterpreteren. Deze strategieën om de identiteitsdissonantie op te lossen zijn nodig voor docenten om als docent vol zelfvertrouwen te kunnen handelen.

 

Afsluiting

In deze korte beschouwing heb ik slechts enkele aspecten van het werk van Van Lankveld kunnen belichten. Ik raad iedereen die geïnteresseerd is in het leren van docenten aan om het proefschrift te bestuderen aangezien het nieuwe inzichten geeft voor onderzoek als ook voor het verbeteren van opleiding en trainingen voor docenten. Voor iedereen die geïnteresseerd is in docenten en docentontwikkeling is het een aanrader.

 

Lankveld, Th. van (2017). Strengthening medical teachers’ professional identity: Understanding identity development and the role of teacher communities and teaching courses. Academisch proefschrift. Amsterdam: Vrije Universiteit Amsterdam.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *