Leiderschap in onderwijs  0

Wat kan het onderwijs (docenten, schoolleiders, lerarenopleiders en overheid) leren over leiderschap? Nooit genoeg zou je denken- op alle niveaus. Leiderschap staat centraal in Leadership, Plain and Simple, van managementadviseur Steven Radcliffe.

Van bedrijfsleven tot non-profit: leiderschapslessen van Radcliffe worden in alle sectoren omarmd en ingezet. Het model Future – Engage – Deliver staat centraal in deze bestseller. Het maakt duidelijk hoe individuen en organisaties in verschillende werkomgevingen op vrij simpele wijze aan hun leiderschap kunnen werken en effectief invloed kunnen uitoefenen op hun omgeving.

 

Veranderingen in organisaties

Onderwijsorganisaties kennen een andere cultuur dan die van bijvoorbeeld het bedrijfsleven of de zorg. Overeenkomsten zijn er ook. Neem bijvoorbeeld de grote onderwijsveranderingen die de laatste decennia in golfbewegingen worden ingezet en die heel wat vragen van onderwijsorganisaties en hun werknemers. Dit soort veranderingen zien we ook bij multinationals die intern moeten reorganiseren of die andere bedrijven overkopen om zo te werken aan de eigen expansie.

Dit soort processen vraagt met grote regelmaat om het herbepalen van de strategische koers, een heldere blik op de gezamenlijke visie en het afwegen van wat de eigen professionele rol is binnen de veranderende omgeving. Radcliffe bespreekt deze overeenkomsten en brengt allereerst verschillende werkvelden bij elkaar, voordat hij universele lessen over goed leiderschap bespreekt.

 

Leiderschap op drie niveaus

Leiderschap wordt door Radcliffe op drie niveaus besproken: op het niveau van de gehele organisatie, het team en van het individu. Het leiderschapsmodel, Future – Engage – Deliver, wordt op elk van deze drie niveaus toegelicht, aan de hand van ondersteunende theorie en voorbeelden uit de verschillende werkvelden. De lezer wordt op een actief pad gezet om het verband te leggen met de eigen organisatie en werkplek. Dat maakt dat het boek niet alleen aan pure kennisoverdracht rond het leiderschapsthema doet, maar ook vraagt om een kritische houding ten aanzien van de organisatie, het eigen team en de professionele rol van de lezer zelf.

Het model komt op het volgende neer: een goede leider loopt regelmatig de drie niveaus af voor zijn organisatie, voor afzonderlijke teams en voor zichzelf. ‘Future’ gaat over de ideeën die je hebt over de toekomst. Zij krijgen alleen kracht als je jezelf steeds dwingt het grotere plaatje voor ogen te houden, als je ermee aan de slag gaat en als je jezelf bewust bent van beperkende gedachten. Als je je krachteloos voelt, dan is het volgens Radcliffe zaak om terug te grijpen op deze punten, zodat je snel weer in ‘Leadership mode’ kunt komen.

‘Engage’ gaat over de mate waarin je vanuit relaties werkt aan je acties en doelen. Leiderschap krijgt veel meer kracht als vanuit gemeenschappelijkheid gewerkt wordt aan gedragen ideeën, aan mogelijkheden die door iedere betrokkene worden gezien. Samen prioriteiten stellen en die vervolgens omzetten in concrete acties waaraan mensen zich verbinden maken slagvaardig. Dit heeft tal van positieve neveneffecten voor de organisatie. Leiderschapsspieren die je hiervoor moet trainen zijn bijvoorbeeld het aangaan van échte relaties en het stellen van ‘grote’ vragen binnen die relaties.

‘Deliver’ is de laatste fase van het model en houdt niet alleen het opleveren van resultaten in. Radcliffe stelt dat ‘Deliver’ alleen goed gebeuren kan als een leider de eerste twee fasen optimaal heeft benut en als vanuit ‘Deliver’ wordt vooruitgezien naar een ‘Future’ waaraan betrokkenen zich kunnen en willen verbinden.

 

‘More leaders, not more followers’

Als je als leider niet de verwachte resultaten ziet bij ‘Deliver’, bedenk dan goed hoe je hebt gehandeld bij ‘Future’ en ‘Engage’. Bij ‘Deliver’ is het van belang dat je zelf als leider ook levert. Radcliffe gelooft dat het regelmatig aanbrengen van focus en het actief, herkenbaar en gemeend ondersteunen van betrokkenen (medewerkers, teamleden, leerlingen) zorgt voor betere resultaten en voor effectief leiderschap. Dat ondersteunen zou zó moeten gebeuren dat leiders betrokkenen helpen met hun eigen leiderschapsontwikkeling. ‘The function of leadership is to produce more leaders, not more followers.’ Resultaten vieren, waardering uiten en betrokkenen verbinden aan het grotere plaatje is waar leiders het verschil mee kunnen maken.

 

Praktisch en inspirerend boek

Zo kort weergegeven lijken het misschien logische componenten en wat open deuren. Radcliffe laat het echter niet bij een model en wat theorie. Hij gaat in op praktijkvoorbeelden, laat je nadenken over je eigen situatie op het werk en maakt concreet hoe leiderschap in verschillende werkvelden eruit zou moeten zien.

Het is een praktisch en inspirerend boek voor docenten die een sterkere leider in de klas willen worden, voor teamleiders, schoolleiders, voor lerarenopleiders en onderwijsmanagers. Wat is het grotere plaatje, wie heb je daar écht bij nodig en hoe ga je het samen doen, hoe zorg je voor focus en het sturen op doelen die ook perspectief geven op een gedragen en vruchtbaar toekomstbeeld? Hoe ontwikkel ik mijn en andermans leiderschap? Dat zijn de uitdagingen van échte leiders.

 

Steven Radcliffe (2012). Leadership, Plain and Simple. Dorchester: Dorset Press.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *